“TIADA TANAH ADAT TANPA WARTA SAH” - SULTAN PAHANG

Sejak kebelakangan ini, istilah “tanah adat” semakin kerap digunakan dalam pelbagai perbincangan berkaitan masyarakat Orang Asli. Namun, masih ramai yang memahami istilah tersebut secara umum tanpa mengetahui kedudukan sebenarnya di sisi undang-undang.

Ramai beranggapan bahawa jika sesuatu kawasan telah didiami atau diusahakan secara turun-temurun, maka kawasan tersebut secara automatik menjadi hak milik masyarakat yang mendudukinya.

Hakikatnya, tanggapan itu tidak tepat.

Sultan Pahang, Al-Sultan Abdullah Ri’ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah telah memperjelaskan bahawa tiada istilah tanah adat atau tanah warisan yang memberi hak kepada mana-mana pihak untuk menduduki tanah secara bebas di negeri ini.

Baginda bertitah bahawa hak menduduki tanah oleh masyarakat Orang Asli hanya wujud melalui pewartaan yang sah oleh Kerajaan Negeri sebagaimana diperuntukkan di bawah Seksyen 6 dan Seksyen 7 Akta Orang Asli 1954.

Ini bermaksud, sesuatu kawasan hanya diiktiraf sebagai kawasan atau rizab Orang Asli selepas melalui proses yang ditetapkan oleh undang-undang. Ia bukan berlaku secara automatik hanya kerana sesuatu kawasan telah diduduki sejak sekian lama.

Sebab itulah Baginda turut menegaskan bahawa pendudukan, penerokaan atau penguasaan tanah tanpa kebenaran bertulis merupakan satu kesalahan serius di sisi undang-undang. Malah, Baginda menyifatkan pencerobohan tanah sebagai “barah yang telah lama berakar” kerana ia merosakkan sistem pentadbiran tanah, mencabar kedaulatan undang-undang dan menjejaskan hak negeri serta rakyat.

Penjelasan ini penting untuk difahami apabila timbul sesuatu pertikaian tanah seperti yang berlaku di Kampung Sungai Cot, Maran. Isu tersebut telah mencetuskan pelbagai reaksi apabila ada pihak mendakwa kawasan berkenaan merupakan tanah adat.

Namun dalam menentukan status sesuatu tanah, ia tidak boleh diputuskan berdasarkan dakwaan semata-mata, sebaliknya perlu merujuk kepada rekod hak milik, status pewartaan serta peruntukan undang-undang yang berkuat kuasa.

Dalam masa yang sama, titah Sultan Pahang juga menunjukkan bahawa kebajikan masyarakat Orang Asli tidak pernah dipinggirkan. Baginda sendiri menitahkan agar Kerajaan Negeri, Kerajaan Persekutuan dan JAKOA terus melaksanakan perlindungan serta pembangunan masyarakat Orang Asli secara holistik dan berperingkat mengikut lunas undang-undang.

Malah, usaha pewartaan kawasan Orang Asli di Pahang terus berjalan. Setakat ini, 27 kampung telah diwartakan, manakala 83 kampung lagi sedang melalui proses pengukuran dan pewartaan. Ini membuktikan bahawa kerajaan tidak menolak hak masyarakat Orang Asli, sebaliknya memastikan setiap pengiktirafan dibuat mengikut proses yang sah.

Justeru, masyarakat perlu membezakan antara tuntutan berdasarkan adat dengan pengiktirafan berdasarkan undang-undang. Kedua-duanya bukan perkara yang sama.

Hak masyarakat Orang Asli perlu terus dipelihara dan dibela. Namun dalam masa yang sama, kedaulatan undang-undang serta sistem pentadbiran tanah negeri juga mesti dihormati. Itulah keseimbangan yang ditegaskan oleh Sultan Pahang  melindungi hak masyarakat Orang Asli tanpa mengorbankan kedaulatan undang-undang.